Ankara-Washington Hattında Havacılık Diplomasisi: KAAN İçin F110 Motor Satışı ve F-35 Projeksiyonunda Hukuki Bypass Stratejileri

Küresel hava gücü dengelerini yeniden şekillendirecek kritik bir gelişmeyle, ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin 5. nesil milli muharip uçağı KAAN’ın itki sistemleri için hayati önem taşıyan F110 motorlarının tedarik sürecine kişisel müdahalede bulunarak resmi onayı Kongre’ye iletti. Washington koridorlarında yankılanan bu hamle, sadece bir teknoloji transferi değil, aynı zamanda Türkiye'nin savunma sanayii ekosistemine yönelik uygulanan yaptırım mimarisinin hukuki esnekliklerle aşılmaya çalışıldığı bir dönemin başlangıcını simgeliyor. Trump yönetimi, bu stratejik ihracatın önünü açmak amacıyla, Savunma Sanayii Başkanlığı'na (SSB) uygulanan CAATSA kısıtlamalarını bypass etmek için "Yabancı Askeri Satışlar" (FMS) yerine, üretici firmanın doğrudan Türk Havacılık Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile muhatap olduğu "Doğrudan Ticari Satış" (DCS) yöntemini tercih etti.

Sürecin siyasi kanadında, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ABD’li mevkidaşı Marco Rubio ile gerçekleştirdiği yoğun temasların ardından, Şubat ayından bu yana Kongre’de adeta dondurulmuş olan dosyada direncin kırıldığı gözlemleniyor. Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı James Risch, komitenin kıdemli Demokrat üyesi Jeanne Shaheen ve Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Brian Mast başlangıçtaki itirazlarını geri çekerken, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Gregory Meeks sürece yönelik eleştirilerini sürdürüyor. Meeks, Dışişleri Bakanlığı’nın satış kararına ilişkin, "Dışişleri Bakanlığı kararını gerekçelendirme zahmetine bile girmedi. Acil durum yetkisi kullanmadılar veya yazılı bir açıklama yapmadılar. Sadece bildirdiler" diyerek, yönetimin bu kararı herhangi bir rasyonel açıklama yapmaksızın doğrudan bir siyasi iradeyle hayata geçirdiğini vurguladı.

F-35 programına geri dönüş ve askıda bekleyen uçakların teslimatı hususunda ise Beyaz Saray, 2020 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın (NDAA) 1245. maddesiyle örülen hukuki duvarı aşmak için yeni bir doktrin üzerinde çalışıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, konuyla ilgili "hukuki inceleme sürüyor" açıklamasını yaparak, Dışişleri ve Savunma bakanlıklarının yasada aranan şartların alternatif yorumlarla karşılanıp karşılanamayacağını analiz ettiğini belirtti. Bu kapsamda, S-400 hava savunma sistemlerinin uzun vadeli depolamaya kaldırılması, gayriaktif hale getirilmesi veya kontrolünün ABD dahil üçüncü bir tarafa devredilmesini içeren "üçüncü ülke formülü", F-35 transferinin önündeki engelleri kaldırmak için masadaki en güçlü seçenek olarak duruyor.

Kongre’nin bu satışı engelleme noktasındaki manevra alanı oldukça daralmış durumda. Çarşamba günü resmiyet kazanan bildirimin ardından Kongre'nin 15 gün içinde bir "ortak ret tasarısı" (joint resolution of disapproval) sunma hakkı bulunsa da, bu tasarının Başkanlık vetosunu aşabilmesi için hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da üçte ikilik çoğunluğun sağlanması gerekiyor. Mevcut siyasi konjonktürde bu durumun gerçekleşme ihtimali oldukça zayıf görülüyor. Ayrıca, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Brian Mast'ın önümüzdeki günlerde F-35 dosyasına dair alacağı gizli brifing, sürecin teknik ve istihbari boyutunun daha somut bir faza geçtiğini teyit ediyor.

Stratejik analizler, Başkan Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile olan diyaloğunu önceliklendirerek, Ege’deki dengeleri ve İsrail’in yasal olarak korunan "Niteliksel Askeri Üstünlüğü" (QME) kriterlerini ikincil plana ittiğini gösteriyor. ABD Dışişleri Bakanlığı ihracat yetkisinin siyasi, askeri, ekonomik, insan hakları ve silah kontrolü kriterleri çerçevesinde verildiğini savunurken; KAAN programının hızlanmasıyla birlikte, Türkiye'nin NATO müttefiki statüsü üzerinden QME tartışmalarında nasıl konumlandırılacağı Washington'daki savunma analistleri için gri bir alan olmaya devam ediyor. Ankara’nın 5. nesil hava gücü kapasitesi için geliştirilen bu hibrit çözüm, bölgedeki asimetrik güç dengelerini yeniden tanımlamaya aday görünüyor.

Kaynak: Habere Git