Boeing X-32 projesinin başarısızlık anatomisi ve Joint Strike Fighter rekabeti

Havacılık tarihinin en büyük stratejik hesaplaşmalarından biri olan Joint Strike Fighter (JSF) projesi, savunma sanayii ekosisteminde teknolojik mükemmeliyetin ötesinde, mühendislik kararlarının bir platformun kaderini nasıl belirlediğini kanıtlayan en somut örnek olarak hafızalardaki yerini koruyor. 14 Aralık 1999 tarihinde Boeing’in Palmdale, Kaliforniya'daki tesislerinde 5.500 kişinin katılımıyla tanıtılan X-32A ve X-32B prototipleri, döneminin en iddialı konseptleri olarak sahneye çıkmıştı. Ancak Boeing'in bu süreçte izlediği strateji, projenin nihai başarısını doğrudan etkileyen bir dizi yapısal zafiyete gebeydi.

Boeing baş test pilotu Fred Knox yönetiminde 18 Eylül 2000 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştiren X-32A, konvansiyonel kalkış ve iniş testlerinde başarılı bir seyir izleyerek toplam 66 uçuş ve yaklaşık 50 uçuş saati kaydetti. 21 Aralık 2000'de ses duvarını aşan uçak, hava yakıt ikmali ve silah yuvası testlerinde istikrarlı bir performans sergiledi. Ancak asıl meydan okuma, 29 Mart 2001'de ilk uçuşunu gerçekleştiren ve dikey kalkış-iniş (STOVL) kabiliyetine odaklanan X-32B ile başladı. Boeing’in tasarım tercihleri, STOVL modunda kritik bir teknik başarısızlığı tetikledi; uçak, dikey iniş sırasında egzoz gazının büyük bir kısmını tekrar emerek (hot-gas reingestion) hem itki kaybına uğradı hem de termal stres altında kaldı. Test pilotlarının raporlarına göre, X-32B hiçbir zaman tam ağırlıkta dikey iniş gerçekleştiremedi.

Sistematik bir diğer problem ise konfigürasyonel kısıtlamalardı. X-32, STOVL ve süpersonik uçuş yeteneklerini tek bir gövde üzerinde birleştiremedi; uçakların bu modlar arasında geçiş yapabilmesi için yer ekibinin mekanik müdahalede bulunması zorunluydu. Boeing’in X-32 projesinde kullandığı delta kanat tasarımı, aslında üretici firmanın uçaklar henüz havalanmadan önce üretim modelleri için terk etme kararı aldığı bir konseptti. Uzmanların da belirttiği üzere: "X-32, geliştirme aşamasında üretici firmanın zaten terk etmeye karar verdiği bir kanat yapısıyla uçtu ve kaybetti."

Buna karşılık Lockheed Martin'in X-35 prototipi, konfigürasyon değişikliğine ihtiyaç duymadan tek bir uçuşta dikey kalkış, ses üstü hız ve dikey iniş yapabilme yeteneğini kusursuz bir şekilde kanıtladı. 26 Ekim 2001 tarihinde ABD Savunma Bakanlığı, 3.000 ila 5.000 uçaklık üretim hacmi öngörülen ve tarihin en değerli savaş uçağı sözleşmesi olarak tanımlanan JSF ihalesini Lockheed Martin’in kazandığını resmen duyurdu. Bu karar, savunma sanayii literatürüne, hatalı bir tasarım tercihinin ve esneklikten uzak mühendislik yaklaşımlarının devasa bir bütçe ve prestij kaybına yol açabileceği dersiyle geçti.

Kaynak: Habere Git